Νίκος Καββαδίας, Διευθυντής Βιομηχανικών Ελέγχων και ΑΠΕ της TÜV Austria
Το 2025 ήταν μια χρονιά όπου μεγάλες εγκαταστάσεις ΑΠΕ συνδέθηκαν στο ηλεκτρικό δίκτυο και άμεσα αναμένονται ακόμη μεγαλύτερα έργα να συνδεθούν. Η περσινή μας εκτίμηση (τέλη του 2024) ό,τι το σταθερής απόδοσης επενδυτικό μοντέλο που είχε παγιωθεί προ πενταετίας, έχει πλέον μετατραπεί σε πολυπαραμετρικό και έχει αυξημένο ρίσκο που αποθαρρύνει τους «μικρούς» επενδυτές, αλλά εξακολουθεί να είναι ελκυστικό για τους μεγαλύτερους «παίκτες», επαληθεύτηκε πλήρως στην πράξη.
Το 2025 κυριάρχησε αυτό το νέο τοπίο στην αγορά ενέργειας: η απομάκρυνση από το μοντέλο αποζημίωσης της ενέργειας με εγγυημένες τιμές (FiT/FiP), σε συνδυασμό με τις τεράστιες καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων ΑΠΕ λόγω αυστηρής (και παράλογης, κάποιες φορές) αδειοδοτικής αντιμετώπισης από την Πολιτεία και την κωλυσιεργία στην νομοθέτηση αποφάσεων-κλειδιά που θα δώσουν νέα πνοή στην αγορά, δημιουργήσαν ένα εκρηκτικό μίγμα στην Αγορά των ΑΠΕ. Η πολύ μεγάλη αβεβαιότητα για το μέλλον νέων έργων ΑΠΕ μαζί με τις αυξημένες περικοπές ενέργειας και την συχνότερη εμφάνιση μηδενικών/αρνητικών τιμών, οδήγησαν σε σημαντικές αποεπενδύσεις διεθνών ομίλων από την ελληνική αγορά.
Ως προς το τελευταίο, είναι αξιοσημείωτο ότι οι ξένοι επενδυτές δεν είναι εξοικειωμένοι με τις μακροχρόνιες αδειοδοτικές καθυστερήσεις και με τη ρευστότητα στο νομοθετικό πλαίσιο -κάτι με το οποίο οι Έλληνες επενδυτές έχουν αναγκαστεί να γίνουν αρκετά πιο ανθεκτικοί. Ταυτόχρονα, οι καθετοποιημένοι Έλληνες επενδυτές δεν φαίνεται να επηρεάζονται στον ίδιο αρνητικό βαθμό από αυτό το πλαίσιο, καθώς μπορούν να κάνουν hedging του ρίσκου. Η τάση αυτή εκτιμάται ότι θα διατηρηθεί και ίσως ενταθεί και το 2026: η ελληνική αγορά ενέργειας έχει σταματήσει να είναι ελκυστική για ξένες επενδύσεις, όπως ήταν την περίοδο 2019-2023. Για να αλλάξει αυτό, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι θα μπορούν να λειτουργούν και πάλι έργα με κάποια λειτουργική ενίσχυση (τύπου CfD) και να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας – και τα collocated ΑΠΕ.
Σε ένα τόσο challenging περιβάλλον για τις ΑΠΕ, η μοναδική διέξοδος φαίνεται να είναι η αποθήκευση με μπαταρίες –σε standalone και σε co-located έργα Behind the Meter (BtM). Δεν θα κάνει θαύματα βραχυπρόθεσμα, ούτε θα λύσει όλα τα προβλήματα με ένα μαγικό ραβδί, αλλά μεσο-μακροπρόθεσμα αυτή είναι η μόνη λύση για να παραμείνει όρθια και ακμάζουσα η αγορά της ενέργειας από ΑΠΕ. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι ΑΠΕ «ευθύνονται» για τις πολύ χαμηλές ή/και μηδενικές τιμές χονδρικής σε κάποιες συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, αλλάζοντας το τοπίο της αγοράς και επενεργώντας θετικά στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας.
Η λειτουργία των πρώτων συστημάτων standalone BESS αναμένεται να γίνει σε μαζικό ρυθμό το πρώτο εξάμηνο του 2026, όταν και θα ηλεκτριστούν τα πρώτα επιλεγέντα και επιλαχόντα έργα των δύο πρώτων διαγωνισμών της ΡΑΕΕΥ (περίπου 700 MW). Το θέμα όμως είναι, ότι δεν είναι αρκετό ποσοτικά και για αυτό δεν αναμένεται να γίνει εμφανής από την αρχή αυτή η διαφορά. Αυτό επαληθεύεται και από το ίδιο το ΕΣΕΚ, το οποίο αναγνώρισε ότι απαιτείται πενταπλάσια ισχύ σε μπαταρίες από αυτή των διαγωνισμών για να αρχίσουν να γίνονται εμφανή τα πλεονεκτήματά τους για το ηλεκτρικό σύστημα. Άρα δεν υπάρχει λόγος να «πανηγυρίζουμε» ακόμα: η εγκατάσταση και η λειτουργία των πρώτων μπαταριών ίσως βοηθήσει σε μεμονωμένες περιπτώσεις το εγχώριο ηλεκτρικό σύστημα και τις ΑΠΕ, αλλά δεν πρέπει να αυταπατόμαστε ότι θα λύσουν όλα τα προβλήματα. Αντιθέτως, η μαζική εισαγωγή των υπολοίπων merchant standalone μπαταριών (στον βαθμό που μπορεί να υλοποιηθούν, γιατί ο στόχος είναι πολύ υψηλός για τα requirements των αιτήσεων που έχουν τεθεί) καθώς και συστημάτων BtM (11Α & 11Β), τα οποία συνδυάζουν μεγαλύτερη ευελιξία και bankability χωρίς να έχουν τα εγγενή προβλήματα των διαλειπουσών ΑΠΕ, αναμένεται να δώσουν περισσότερες οριστικές απαντήσεις στις προκλήσεις τους εγχώριου ηλεκτρικού συστήματος.
Ως προς το τελευταίο, εξαιρετικής σημασίας θα είναι ο χρόνος χορήγησης των πρώτων προσφορών σύνδεσης στα merchant ΣΑΗΕ. Η ισχύς της προκήρυξης του Μαρτίου του 2025 υπερκαλύφθηκε και, πλέον, οι δύο Διαχειριστές θα πρέπει να αξιολογήσουν το συντομότερο δυνατόν τους φακέλους που έχουν κατατεθεί για να δούμε τα πρώτα προς υλοποίηση merchant έργα στα τέλη του 2027 και το 2028, οπότε και αναμένεται να γίνονται περισσότερο εμφανή τα οφέλη των ΣΑΗΕ και στις ΑΠΕ, με μείωση των περικοπτόμενων ποσοτήτων ενέργειας.
Ένας βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη και την κατασκευή έργων ΑΠΕ αλλά και μπαταριών, είναι τα χρηματοδοτικά εργαλεία. Τα ενεργειακά projects που θα πληρώνονται από την ελεύθερη αγορά (merchant) θα αποτελέσουν για ακόμη μία χρονιά πρόκληση καθώς, πέραν της αβέβαιης τιμής πώλησης της ενέργειας έχει ήδη προστεθεί και η αβεβαιότητα των περικοπών. Το 2026 θα είναι ακόμη μια χρονιά που οι τράπεζες θα αντιμετωπίσουν επενδυτικά προγράμματα με όλες αυτές τις αβεβαιότητες και θα δοκιμαστούν σε αυτές.
Η TÜV Austria Hellas αποτελεί ήδη έναν αξιόπιστο τεχνικό σύμβουλο (LTA) στις μεγαλύτερες τράπεζες της Ελλάδας καθώς και σε τράπεζες στη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κύπρο, έχοντας εξέχουσα θέση στην αγορά με το συνολικό portfolio μέχρι το τέλους του 2025 να είναι ισχύος 5.600 ΜW σε όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ. Παράλληλα, προσφέρει υπηρεσίες Μηχανικού (Owner’s Engineer) στα μεγαλύτερα ενεργειακά έργα της Ελλάδας αλλά και στην Κύπρο, Ρουμανία, Βουλγαρία και Ιταλία. Επίσης, η TÜV Austria Hellas είναι εγγεγραμμένη στο Μητρώο Φορέων Ελέγχου, Επιθεώρησης και Επαλήθευσης ΣΑΗΕ του ΔΑΠΕΕΠ, επιτελεί ήδη καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο και των εγκαταστάσεων ΑΠΕ που συνδέονται σε κοινό αποκλειστικό δίκτυο σύμφωνα με τη νέα οδηγία του ΔΑΠΕΕΠ ενώ είναι διαπιστευμένος φορέας ελέγχου από το ΕΣΥΔ για τον έλεγχο Φ/Β πάρκων βάσει του προτύπου IEC 62446-1:2016.
Τέλος, μόνο το 2025, η TÜV Austria Hellas αξιολόγησε (υπηρεσία Technical Due Diligence) 6.500 ΜW έργων ΑΠΕ είτε για αγοραστές είτε για πωλητές ενώ η συνολική ισχύς που έχει αξιολογήσει ανέρχεται στα 29.000 MW σε Ελλάδα, Κύπρο, Βουλγαρία και Ρουμανία.